danaira46 historiako bloga
Just another WordPress.com weblog12. GAIA-MAPA IRUZKINA-KUBAKO MISILEN KRISIA-
KUBAKO MISILEN KRISIA
MAPA IDENTIFIKATZEA:
Mapa hau 1962an kokatzen da, Gerra Hotzean. Zehazki, Kubako misilen krisia azaltzen du eta hori erdi Ameriketan kokatzen dugu. Hemen Sobietarrak eta Kubatarrak elkar lagundu ziren Estatu Batuen aurka egiteko.
Detaileei so eginez, esan dezakeguna zer agertzen den da. Eta agertzen diren detaileak Kubari ezarritako amerikarren itsas blokeoa eta Sobietarrek Kubako irlan ezarritako misil nuklearrak dira. A.E.B.-koen itsas blokeoak irla oso osorik hartzen zuten eta Kubako misilak, aldiz, amerikarrei zuzenean apuntatzen zien, bertan zegoen tentsioarekin edozein momentutan eztanda egiteko egoeran zeuden.
MAPAREN IRUZKINA:
Bigarren Mundu Gerra bukatu eta Gerra hotza astean, mundua bi bloke ezberdinetan banatu zen, nahiz eta batzuk neutralen aldean aurkitu, kapitalistak eta komunistak. Garai honetan dagoeneko misil nuklearrak asko aurreratuta zeuden eta mundu osoa gerra nuklear batetan murgiltzearen beldurretan zeuden. Hasiera emateko esan dezakegu gatazka guztia Europan hasi zela. Alemania eta Errusiarren lurraldean kokatu eta alde batetik, komunismoa, bestetik, ordea, Berlineko krisia egon ziren. Baita ere, A.E.B., Britainia Handia eta Frantzia zeuden erditik. Alemania galtzaile irten zenean hau eta Berlin inbaditu zuten herrialde guztiek baina gauzak beraien artean ere asko okertu ziren eta horren ondorioz gero mundu bi alde ezberdinetan banatu zen.
Gatazka hau mende zein ekialderantz zabaldu zen. Mendebaldean Kuba eta Errusiarrak Estatu Batuarren aurkako iraultza batetan sartu ziren eta ekialdean, Vietnamera eta Koreara zabaldu zen iraultza.
Ekialdeko iraultzak alde batera utzita mapa honetan mendebaldeko gatazkan murgiltzen da. Kuba ere komunista bilakatu zen eta bere laguntzaile Sobietar Batasuna izan zen. Hauek Kuba irlan misil nuklearrak jartzen hasi ziren eta horrek amerikarren tentsioa asko areagotu zuen. Horren ondorioz, denak zeuden egoera ezegoki batean eta arduratuta edozein momentutan misil nuklearren iraultza bat gertatzearen beldurrez. Estatu Batuetako Kennedy presidenteak Kubari itsas blokeo bat egiteko agindu zuen defentsa bezala eta misilik ez sartzeko irla barrura. Dagoeneko denak ziren beldur atake nuklearra martxan zegoelakoan zeuden. Baina, azkenik, Krustxev presidente sobietarrak atzera egin eta misilen geldiketaren agindua eman zuen egoera lasaituz.
Ondoiroz eta azkenik, honelako beste egoera baten aurrean ez aurkitzeko Mijail Gorbachov eta Ronald Reagan batu egin ziren egoerataz hitzegiteko eta bakea nagusitzeko. Hala ere, 1981 eta 1985 urte bitartean berriro ere hizu bat zabaldu zen Ronald Reaganek izan zituen erabaki batzuengatik.
Guzti horrek kontutan hartuta, dagoeneko Gerra Hotza bukatzen hasi zen, komunismoa ez zegoen egoera onenean eta Sobietar Batsauna desgiten ari zen, 1989an Berlineko harresia bota zuten eta 1991. Varsoviako ituna hautsi zuten. Honela bi blokeen arteko bakea sortu zen eta misil nuklearrak kendu zituzten.
GERRA HOTZAREN AMAIERA- BLOKEEN AMAIERA-
SOBIETAR BATASUNAREN KRISIALDIA
1990eko hamarkadaren hasieran Sobietar Batasunaren kolapsoa eta deuseztapena eta, horrekin batera, Bigarren Mundu-gerraren amaieran herrialde sozialistek eratu zuten blokearen ezabapena eman zen.
GORBACHOV AGINTEAN
1985ean Sobietar estatuaren buruzagi hautatua izan zen eta SESBeren aldaketa politiko, sozial eta ekonomikoren protagonista bihurtu zen. Aldakuntzen aldekoa zen eta boterera iristean potentzia sozialistaren egoera oso larrian aurkitzen zen:
-
krisialdi ekonomiko eta produktiboa.
-
industria zaharkitua eta leihakortasun gabea.
-
horniketarako zailtasunak.
-
gastu militar gero eta handiagoa.
-
sistema politikoaren motelaldia.
ALDAKETAK: PERESTROIKA ETA GLASNOST
Perestroika irekidura politiko baten aroa zen, Gorbachov agintean zegoen garaian, eta hemen hasiera bat markatu zen aldaketa-erreforma handiguratsu bat martxan jarri zuena.
- Estatuaren enpresen legea: honek enpresa publikoetako zuzendariei autonomia ematen ziola esaten zuen, hala ere, ez zuen oso funtzionazten honekin batera hainbat enpresa beltzen ugaritzea ekarri baitzuen.
- Glasnost, edo beste modu batera, gardentasun informatiboa: sobietar sekretismoaren eta prentsen zentsuraren bukaera adierazten zuen.
- Pentsamolde berria: Estatu batuekiko distentzioranzko itzulera esaten zuen, ondorioz, gisa desarme-itun garrantzitsuen izenpetzea zekarren.
- Birgaitze politikoa: SESBen zeuden disidenteenganako jarrera ezberdina, hoberuntz. jo eta kanpora bidali beharrean bertan egoten uzten zieten gaizkitratatu gabe.
Hainbat ideia hauen aurka azaldu ziren, ez zitzaien gustatzen egindako erreforma berriak. azkenik bi talde egin ziren ideia hauen aurka agertzeko:
- kontserbadoreak, SESBeko alderdi komunisten sektore kontinuistak ziren. Perestroikaren aurka zeuden, beraiek nahi zuten komunismoa erreformatu zutelako eta beraiei ez zitzaielako egoera berri hori gustatzen. gainera pentsatzen zuten beraientzat eta beraien komunismoarentzat mehatxu zela.
- erreformistak, haiek ere perestroikaren aurka zeuden beraiek guztizko aldaketa nahi zutelako gizartean, ez zuten gogoko komunismoa, sistema politiko demokratikoa eta merkatu ekonomiaren alde zeuden.
AZKEN KRISIALDIA
Mijail Gorbachovek bi bloke politiko kontrajarriren laguntzarekin bakarrik ahal zuen gobernatu. Bloke hauek erreformistak eta kontserbadoreak ziren eta oposizio gehiengoa lortu zuten. 1989ko hauteskundeetarako zeudela SESBeko ztitze-prozesua arindu zuten, bertako botere zentrala oso ahuldua baitzegoen.
SESBeren zatitze-prozesuaren bizkortzea:
-
Errepublika askotan talde nazionalistak irabazi hauteskundeetan.
-
Boris Yeltsin populistaren garaipena, Gorvachoveren aurkari eta erreformista azkarren aldekoa.
-
Errusiaren porrot ekonomikoa, honen ondorioz sateliteen finantziazioa ere krisian.
1991an kontserbadoreek estatu kolpea eman zuten lehengo egoera larria handitzeko. oposizioa, kanpo nahiz barrukoa, politika komunista zaharrera itzuli, ondorioz SESB 15 errepublika independientetan banatu zen.
BLOKE KOMUNISTAREN EBOLUZIOA
Antzinako ekialdeko blokeak ez zuen iraun superpotentziaren erorketaren ondoren. Eboluzio ezberdinetatik baina denak bide berdinera, erregimen demokratikora. kasu aipagarrienak:
- Errusia: era guztietako arazoen zamapean, kostata lortuko zuen bere eragina mantentzea antzinako SESBetik sorturiko estatu berri batzuetan.
- Alemania berriro batu zen berrogei urtetik gora zatiturik egon ondoren.
- Txekoslovakia, era baketsuan zatitu zen bi estatutan (Txekiar Errepublika eta Eslovakia).
- Jugoslavia bost estatutan zatitu zen: Kroazia, Eslovenia, Bosnia-Herzegovina, Mazedonia eta Jugoslavia (Serbia eta Montenegroko errepublikek osatua). Prozesu hau gogorra eta gatazkatsua gertatu zen.
- Georgia, Azerbaijan eta Armenian izaera nazionalistako gatazka armatuak jasan zituzten.
- Herrialde batzuek sistema komunista mantendu zuten, adibidez, Vietnamek, Ipar Koreak edo Kubak, beren ekonomia ahulduek etorkizunerako merkatu-sistemaranzko aldaketa iragartzen bazuten ere.
DATA GARRANTZITSUAK
- 1953 Stalinen heriotza.
- 1960 Sobietar Batasunaren eta Txinaren arteko urruntzea.
- 1979 Afganistango inbasio sobietarra.
- 1981 Ronald Reaganen EEBBetako lehendakaritza-agintaldiaren hasiera.
- 1985 Mijail Gorbachov SESBeko presidente hautatua.
- 1989 Sobietar armadaren atzera egitea Afganistandik. Hauteskundeak SESBean. Altxamendu antikomunistak Ekialdeko Europan.
- 19911991 Estatu-kolpe kontserbadorearen porrota. SESBren deuseztapena. EBEren fundazioa.
- 1993 Boris Yeltsin, errusiar presidente berria; Parlamentuaren aurkako eraso militarra agintzen du.
GERRA HOTZA 1975-1985/ARGAZKI IRUZKINAK
MITTERRAND ETA KOHL VERDUNEN, 1982
Argazki honetan agertzen diren bi pertsonaiak Kohl eta Mitterrand dira. Mitterrand Frantziako presidentea izan zen 14 urtetan, Kohl berriz, politikari Alemaniarra zen eta 4 aldiz irabazi zituen hauteskundeak, biak Europar Batsaunaren alde zeuden. Hemen biak batera Verdunen hil ziren soldaduei omenaldi bat egiten agertzen dira.
Verduneko gudua Lehen Mundu Gerrako luzeena izan zen eta bigarren odoltsuena. Verdun Frantziako ipar ekialdean kokatzen da. Gudu honetan tropa frantsesak eta tropa alemaniarrak borrokatu ziren eta guztira 250 000 hildako eta 500 000 zauritu egon ziren. Gerra hau oso ospetsu egin zen “¡no pasaran!” hitzak esan zituelako Robert Nivelle komandante frantsesak.
Lehen Mundu Gerran eta Bigarren Mundu Gerran etsai ziren kideak, Gerra Hotzean Alemaniaren porrotaren ondoren eta Alemaniaren birbateratzearekin lagun egin egin ziren eta guda hori izan zen lekuan oroit-idazkia egin zuten, bertan hildako soldadu guztien omenez eta baita identifikatu gabe geratu ziren omenez.
12. GAIA- GERRA HOTZA
Mapa honetan ikus daitekeena 2. mundu gerraren ostean mundua nola banatuta geratu zen da. Bigarren mundu Gerra honen ostean bi bloke nagusi sortu ziren munduan:alde batetik, komunistak, errusiarrek sortu zutena eta bestetik, kapitalista, estatubatuarrak sorturikoa. Estatu batuak eta bere aliatuak (kapitalistak) markatzeko kolorea laranja argia eta illuna erabiltzen ditu, bloke komunistak nabarmentzeko berriz, arrosa kolorekoa. Gerra honetan parte hartu ez zutenek beis kolorez ageri dira. Guzti hau ez ezik, explozio itxurako marrazkitxo batzuk agertzen dira, horiek gerrako krisi eta gerra nagusiak azaltzeko erabiltzen ditu.
Gerra hotz hau bigarren mundu gerraren ondorioa izan zen. Hemen ere Alemania galtzaile irten zen eta Sobietarrak Alemania eta Berlin bera beraientzat hartzen hasi ziren. Berlin eta Alemania lau zatitan banatu zuten: zati bat Sobietarrentzat, beste bat Estatu Batuarrentzat, beste bat Britainia Handiarentzat eta azkena Frantziarentzat. Baina gero Sobietarrek beren aldea politikoki antolatzen hasi ziren. 1947. urtean Britainiarrak eta Estatu Batuarrak ekonomikoki bateratu zuten nahiz eta Sobieta eta Frantzia aurka egon. 1948an Londreseko Biltzarrean, Britainia Handia, Frantzia, Estatu Batuak eta Beneluxek estatu alemana sortzea erabaki zuten, Alemaniako Errepublika Federala deituz. baita ere Biltzar Konstituziogilerako deialdia egin zuten, mendebaldeko blokeak diru sistema bateratuz. Honen ondorioz, sobietarrek Berlin hiria blokeatu zuten 1949ko urriak arte. Berlingo blokeoaren ondorioz batsauna desegin eta bi alde ezberdin sorrera bizkortu zuen Alemanian. 1949. urteko maiatzaren 8an, Oinarrizko Legea ezarri zen. Eta urte berean sobietarrek Alemaniako Errepublika Demokratikoa sortu zuten. gerra hotza bukatu arte gutxi gora behera egon zen Alemania zatituta.
Baita ere, bigarren mundu gerraren ondoren Estatu Batuak eta Sobietar Batasunak etengabeko tentsio dinamikoan sartu ziren eta handik gutxira mundu osora zabaldu zen.
2.MUNDU GERRA – PEARL HARBOR BIDEO-KLIPA-
PEARL HARBOR BIDEO-KLIPA
AZTERKETA
NOIZ: 1941.utean, abenduaren 7an.
NON: Hawaiin
IRUZKINA Pearl Harbor Hawaiin kokatzen da eta estatu batuen itsas basea izan zen. Dena Lehen Mundu Gerratik dator, hemen sinatutako Versaillesko bake itunak utzitako ondorioetatik. Aliantza Hirukoitza galtzaile irten zen gerran eta Entente Hirukoitza berriz irabazle. Denentzat ondorioak oso latzak izan ziren baina Alemania izan zen zigorrik handiena jaso zuena; kalte ordain izugarriak ordaindu behar, Renania desmilitarizatua, Lorena eta Sarre galdu zituen…
Honen guztiaren ondorioz, batzuen ideologiak aldatzen hasi ziren; lehenengo Italiarena, faxismoaren alde bilakatuz eta gero Alemaniarena, hau ere faxismora bultzatuz baina nazismoan bukatuz. Hauen ekintzak oso gogorrak izan ziren eta Japonia beraiekin bateratu zen. Japoniak ez zuen horrenbeste ekintza egin eta bakea lortzeko asmoekin ibili ziren, hala eta guztiz ere, gezurretan zebiltzan. Estatu Batuei esperantza faltsuak eman zizkioten, bake proposamenak eta hitzak esanez baina dena azpijoko bat baino ez zen izan. Azkenean Hawaiira hurbildu, hainbat “porta abioietan”, 300 abioitik gora atera eta Hawaii osoa bonbardatu zuten. Kaos hutsa izan zen, itsasontzi denak suntsituta, 2045 inguru hildako, beste hainbeste zauritu…
Egindakoa lotsagarria izan zen eta beraien ordaina ere jaso zuten. Pila bat denbora planeatzen jardun ondoren 1945eko Abuztuaren 6an Estatu Batuek Japoniako bihotzak bonbardatu zituen; Hiroshima eta Nagasaki. Objektibo nagusienak industria guneak izan ziren eta gero bestea baina hiri bakoitzean bonba atomiko bana jaurti eta hiri biak guztiz suntsituak utzi zituzten.
Faxismo garaiko pertsonaia nagusien biografia.
Adolf Hitler
Politikari alemana, nazional-sozialismo izeneko ideologiaren sortzailea eta haren bultzatzaile nagusia.Lehen Mundu Gerran gudukatu zen eta bertan hainbat misio arriskutsuren protagonista heroikoa izan zen. Soldadu eta “kabo” hutsa izan arren Alemaniako burdinazko gurutzea eman zioten birritan. Gertaera haiek zeharo izen ona eskuratu zioten orduko alemaniarren artean.Alemaniako gudarostean segitu zuen eta armadan eman zioten hurrengo ardura Alderdi Nazional Sozialista espiatzea izan zen. Ondo zelatatu zuen baina ez armadakoek uste zuten moduan. Izan ere, handik lasterrera partidu hartako buruzagi nagusi eta bakarra bihurtu zen.1923an porrot egin zuen estatu-kolpea jo zuen Munichen. Hala ere, betearazi zioten espetxealdia urtebetekoa baino ez zen izan.SA eta, geroago, SS taldeak sortu zituen aurkari eta etsai politikoak suntsitzeko. Hizlari sutsu eta etorri handikoa izan zen1933an kantzelari izendatzea lortu zuen. Atoan botere guztiak bereganatu (Reichsführer), beste alderdi guztiak ilegalizatu, demokrazia ezabatu eta Gestapo (polizia berezia) eratu zuen. Orduan lehenagotik ahoz eta idatziz egindako iragarpenak betetzeari ekin zion, hasieran apurka-apurka baina geroago eta arinago. Juduak eta ezkertiarrak (bere ustean komunistak eta boltxebikeak ez ziren egiazko sozialistak. Benetako sozialistak naziak ziren) jazarri egin zituen, talde biok Versailleseko kapitulazioaren eta alemaniarren ezbehar guztien errudunak zirelakoan.Handik gutxira Franco diktadoreari lagundu zion Espainiako gerran eta bere agindupeko hegazkinek Gernika eta Durango (Bizkaia) bonbaz josi zituzten. Ekintza hura probalekua izan zen ordurako erabat erabakita zeukan Mundu Gerrarako.
Eva Anna Paula Braun
(*1912 otsailaren 6a – †1945ko apirilaren 30a), Hirugarren Reicheko Lehen Dama, Adolf Hitlerren emazte bakarra izateagatik ezaguna. Munichen jaioa, jostun baten eta maixu baten hirugarren alaba zen. Sekretaritza ikasi ondoren, Hoffmannen argazki estudioan hasten da lanean, non Hitler ezagutzen duen. Honek berarekiko interesa erakusten du eta Heinrich Himmleri inbestiga dezan agintzen dio, ez bait du judutar odol tantorik nahi bere erlazioetan. 1936ean Hitlerren maitale bihurtuz zen.Berlinen setioan zehar, Bigarren Mundu Gerraren amaieran, Hitler Evak Alemaniatik ihes egin zezan konbentzitzen saiatu zen, baina berak ezezkoa esan eta bere maitearekin batera bunkerrean babestu zen.Tropa errusiarrak distantzia gutxira zeudelarik, Hitler eta Eva Braun 1945eko apirilaren 29an ezkontzen dira. Hurrengo egunean bihak bulegoan sartzen dira, lehenago Hitlerrek Evaren arrebaren gizona fusilatuarazten duelarik, ihes egiten saiatzeagatik.Goizean biek bere buruaz beste egin zuten, Evak zianuro dosi bat harturik et Hitlerrek bere buruari tiro eginez, guzti hau Armada Gorria 500 metrora zegoelarik.Ez dakigu zihur zer gertatu zen bikotearen gorpuekin. Uste denez erraustuak izan ziren eta RFAren kuartel batean gorde ziren 70. hamarkadararte.
Joseph Göbbels
(*1897, †1945) Ministro de propaganda y dictador de la vida cultural de
la Alemania nazi durante doce años. G. controlaba la opinión pública por completo. Tuvo una lealdad incondicional a su ‘Führer’ Adolf Hitler. Fue nombrado uno de los posibles sucesores de Hitler. Hitler fue fuertemente impresionado por los éxitos de G., cuando consigió transformar la pequeña sección de Berlín en una organisación poderosísima. En 1929 el Führer nombró a G. Reichspropagandaleiter, Responsable de Propaganda del Imperio. De hecho, Hitler tenía toda la razón en propagar la carrera de G., que era el verdadero autor del mito Führer, orquestando un culto pseudo-religioso alrededor del Führer como salvador de Alemania de los judíos, de oportunistas, y de marxistas. Así G. tuvo el papel más importante duarnte las elecciones de 1932, cuando Hitler fue nombrado canciller de Alemania.
Heinrich Himmler
(1900ko Urriaren 7a – 1945ko Maiatzaren 23a), Schutzstaffeletako (SS) komandantea izan zen eta Nazi garrantzitsua. SSak eta Gestapoa kontrolatzen zituen.Himmler Holokaustoaren antolatzailea izan zen, berak sortu baitzituen lehenengo kontzentrazio zelaiak eta Einsatzguppenak (heriotzaren batailoiak). Himmlerren esku geratu zen 6 eta 12 milioi pertsonen exterminazio lana. Batez ere judu eta eslabiarrak erail zituen.1945an bere buruaz beste egin zuen.
Josef Mengele (* Günzburg, 16 de marzo de 1911 – † Bertioga, 7 de febrero de 1979) fue un médico alemán que durante
la Segunda Guerra Mundial trabajó en el campo de concentración de Auschwitz. En éste realizó brutales experimentos con seres humanos bajo la excusa de “investigación científica“, con los cuales provocó la muerte, después de horribles sufrimientos, a miles de personas. Durante su estancia en tal recinto fue apodado como Beppo y el Ángel de la muerte.Reinhard Tristan Eugen Heydrich
(7 de marzo de 1904 – 4 de junio de 1942) fue el segundo al mando de las SS, organización del régimen Nazi liderada por Heinrich Himmler y desde el año 1939 dirigió
la Oficina Central de Seguridad del Reich.Debido a que demostró ser despiadado con sus víctimas, se lo llamó, entre otros apodos, el Carnicero de Praga,
la Bestia Rubia y Der Henker (el verdugo en alemán). Por Hitler, Heydrich era considerado su posible sucesor.Heydrich es, por su personalidad y sus hechos, una de las figuras más controvertidas y oscuras del régimen nazi, palideciendo las características de su superior Himmler. Heydrich demostró ser un hombre en extremo inteligente, de una astucia aguda para urdir complicadas conjuras minuciosamente estructuradas con efectos de alto alcance. Era, según Walter Schellenberg, un animal de presa.
9.UNITATEA. GERRA ARTEKO EKONOMIA
GRAFIKA IRUZKINA
DESKRIBAPENA:
Grafika honetan, 1. Mundu Gerra osteko urteetan ekonomiak jaso zituen gora-beherak agertzen dira. Zehazki, Alemaniak, Britainia Handiak, Frantziak, eta Estatu Batuak izan zituztenak. Kolore ezberdinetan sailkatuta daude estatu guztiak.
KOKAPENA:
Grafika hau 1. Mundu Gerra ondoren kokatzen da, 1922 eta 1937 urte bitartean hemen 20. hamarkadako oparotasunaren eta 1929ko urteko crack-a eta horren ondorengo urteak azaltzen dira.
IRUZKINA:
grafikan agertzen diren gora beherak, gerrak Europan utzitako krisi ekonomikoak azaltzen ditu. Bi blokeak, galtzaile zein irabazle, zenbaki gorrietan geratu ziren baina Alemaniak izan zituen kalte ordain nagusiak. Irabazleei kalte ordainak ordaindu behar izan zizkioten, estatua ekonomikoki, sozialki eta politikoki berregituratzeko oso aukera gutxiak izan zituen, dena suntsituta baizegoen eta dirurik ez. Beste aldetik, nahiz eta irabazleak izan, Frantziak eta Erresuma Batuak galera handiak izan zituzten, eta hauek ere sistema berregituratu egin behar izan zuten. garaipena oso garestia izan zen, Frantziak bere industri gune garrantzitsuak hondatuta jaso baitzituen eta Britania Handiak A.E.B-en konpetentzia handia izan baitzuen. Estatu Batuak aldiz, ekonomian gorakada nabarmena jaso zuen, dena kredituen bidez erabiltzen zen eta enpresen produkzioa goraka zihoan, edozer erosteko ere maileguak erabiltzen ziren eta Europako kaltetuek ere A.E.B-ri esker aurrera ateratzeko aukera izan zuten. hamarkada honi hamarkada zoriontsua deitu zitzaion baina 3 urte bakarrik iraun zuen, 1922tik 1925 bitartean. 1929. urtean berriz, enpresen produkzioaren gainprodukzioa eman zen, eskaintza handiagoa zen eskaria baino, honela hainbat stock-ean geldituz. enpresek ezin zuten mailegu gehiago eskeini, ez zuten dirurik eta, ez zuten mozkinik lortzen. honen ondorioz, burtsan espekulazioa eman zen eta akzionista guztiak beraien akzioak saltzen jarri ziren, banku eta enpresak zenbaki gorrietan geratuz eta salduz. krisi hau oso azkar zabaldu zen mundu osora Europako ekonomia gehiena Estatu Batuenean oinarritzen baizen. Ostegun Beltzari hasiera eman zitzaion komunismoa eta faxismoa igoz.
Grafikan oso ondo ikus daiteke krisi honek sortu zuen beherakada ekonomia guztietan, batik bat, Estatu Batuetakoan. egoera honen aurka soluzio bat planteatu zen, New Deal deituriko estatu Batuetako politika ekonomikoa. honela berriz industria guztiak suspertuz eta ekonomiak leku guztietan gora eginez.
